Studenten ingezet bij ontwikkeling simulatiemodel nitraatuitspoeling

Hoe kunnen we de kringloop op de bedrijven van Warmonderhofstede verbeteren en stikstofverliezen minimaliseren? Dat was de vraag waarmee het bedrijf, samen met de vereniging voor biologisch-dynamische landbouw aanklopte bij Aeres MBO Dronten Warmonderhof. Studenten werken samen met docenten aan een simulatiemodel dat boeren straks zelf kunnen gebruiken. Het ontwikkelde lesmateriaal zal breed worden gedeeld binnen het agrarische Mbo.

Biodynamische boeren mogen van alle boeren het minste stikstof opbrengen op hun land. Alle meststoffen samen mogen niet meer dan 112 kilo stikstof per hectare beslaan. Het minimaliseren van de verliezen via de bodem is daardoor een belangrijk managementvraagstuk.

Kringloop is fundament bd-landbouw

Het sluiten van de kringloop van groei, bloei, oogst en bemesting is één van de fundamenten van de biologisch-dynamische landbouw. Een biologisch-dynamische boer of tuinder probeert altijd binnen het eigen bedrijf, of in nauwe samenwerking met een collega-bedrijf, de kringloop te maken en te sluiten. Dat scheelt fossiele brandstof voor het vervoer en verkleint het risico op het binnensluizen van bedrijfsvreemde producten. Het belang voor de betrokken boeren zit hem in het inzichtelijk krijgen van de uitspoelingcijfers en maatregelen om dit te doen dalen. Warmonderhofstede wil samen met de BD-vereniging andere (aankomend) biologisch(dynamische) ondernemers inspireren om de kringloop verder te sluiten.

Multidisciplinair onderzoek

Het stikstofproject wordt geleid door de practor kringlooplandbouw van Aeres MBO, Ruud Hendriks, samen met docent veehouderij Ties Ruigrok, docent bodem, bemesting en akkerbouw Quinten Klumpert en de bedrijfsleiders van Warmonderhofstede. Samen met studenten pakten ze dit vraagstuk bij de kop. Hun streven was, op basis van meetgetallen uit de bodem van het gemengde landbouwbedrijf Warmonderhofstede een computersimulatie op te stellen waarmee de verliezen zouden kunnen worden voorspeld, en kan worden bepaald welke maatregelen daartegen kunnen worden genomen.

Lesmateriaal en kennis delen

De resultaten van dit multidisciplinaire Kringloopproject worden uiteindelijk door hen verwerkt in het lesmateriaal van de opleidingen biologisch-dynamische landbouw die op Aeres MBO Dronten worden aangeboden. Het Centrum voor Innovatief Vakmanschap (CIV) Groen zal de resultaten uiteindelijk delen met andere groene Mbo-scholen, zodat deze innovatie in de kringlooplandbouw ook deel kan worden van het lesprogramma van andere, biologische en gangbare, mbo-landbouwopleidingen.

Studenten meten maandelijks nitraatgehaltes

Aan de basis van het kringloopproject ligt een nauwkeurige meting van de nitraatwaarden in de bodem van Warmonderhofstede. Vanaf de herfst van 2025 hebben de derdejaars studenten van Aeres MBO Dronten Warmonderhof maandelijks de nitraatwaarden in de bodem gemeten. “Nitraat is de uitspoelbare vorm van stikstof die, bijvoorbeeld door regen, kan uitspoelen uit de grond. Daardoor gaat deze meststof verloren voor de teelten die erop groeien”, vertelt docent veehouderij Ties Ruigrok, die de studenten bij deze bodemproeven begeleidt. De studenten namen uit een perceel tien monsters ter grootte van een kopje. Die vermengden ze met water, waarna ze via een teststrip het nitraatgehalte maten. Met een kleurenkaart en een app op hun mobiele telefoon konden ze nakijken hoe hoog het nitraatgehalte in het monster was. De studenten maten de nitraatwaarden van percelen waarop verschillende teelten hadden plaatsgevonden. Zo’n onderzoek uitvoeren vraagt wel een accurate werkwijze, dat ontdekten de studenten ook. “Zo leerden ze bijvoorbeeld dat bodemmonsters verkeerd kunnen uitvallen doordat er nog grond van een ander perceel aan hun handen zit. En wanneer ze niet grondig genoeg schudden bij het vermengen van de aarde met het water, kunnen resultaten ook onbetrouwbaarder zijn”, vertelt Ruigrok.

Simulatieprogramma

Ruud Hendriks en Quinten Klumpert werkten in de tussentijd met studenten aan een computersimulatie van deze uitspoelingswaarden. “Feitelijk spelen we in dit simulatiemodel de hele vruchtwisseling na van telen, bemesten en uitspoelen, om op basis daarvan voorspellingen te kunnen gaan doen”, legt Quinten Klumpert uit. Tijdens het project werden veranderingen in de bedrijfsvoering, zoals braakligging of het inzaaien met groenbemesters of stikstofbindende gewassen, gevolgd door metingen van de nitraatuitspoeling. “We zagen dat grond die in het rustseizoen begroeid was, haar stikstof beter vasthoudt dan grond die kaal wordt gehouden in de wintertijd”, vertelt Ties Ruigrok. “Dat is geen nieuws, maar het is wel waardevol om dit met cijfers te kunnen onderbouwen.”

Boeren kunnen straks zelf hun bodem monitoren

Eén van de doelen van het project is, boeren een instrument in handen te geven om straks zelf hun land te monitoren op uitspoeling. Op een veel goedkopere manier en meer continu, dan wanneer zij dit zouden uitbesteden aan een laboratorium. “De steekproeven en nitraatmetingen zijn relatief eenvoudig zelf uit te voeren en het simulatiemodel NDICEA is ook goed zelf te bedienen”, vertelt Hendriks. “De studenten leren dat nu. Het is een waardevolle toevoeging aan hun opleiding tot biologisch of biologisch-dynamisch boer of tuinder.”

Moderne tools voor de boeren van morgen

Het kringloopproject loopt nog door tot het najaar van 2026, zodat ook gedurende het hele komende teeltseizoen de uitspoelingswaarden van nitraat kunnen worden gemeten. De docenten concluderen nu al hoe belangrijk en waardevol het onderwijs is in deze. “We reiken al tijdens de opleiding nieuwe, moderne tools aan aan de boeren van morgen. Zij kunnen hun land straks als ze zelf boer zijn, nog beter monitoren en zo kunnen ze maximaal rendement halen uit een relatief lage bemestingsgraad. Er gaan minder voedingsstoffen verloren in de kringloop, wat gunstig is voor de grond, het gewas, de natuur en het boerenbedrijf.”